Kuchnia izraelska

W Izraelu kulinarne tradycje diaspory zmieszały się z kuchnią bliskowschodnią. Kulturę jedzenia kształtowali pionierzy, którzy porzucali jedzenie europejskich sztetli – nie nadawało się ono do gorącego klimatu i było symbolem dawnego życia. Przejmowali natomiast lokalne potrawy bliskowschodnie, poza tym propagowali proste, dające siłę do pracy w polu jedzenie: chleb, hummus, oliwki, ser i warzywa. Dziś wraz z szakszuką są serwowane w niektórych izraelskich hotelach jako tzw. „kibucowe śniadanie”. Tradycje orientalne przynieśli też do Izraela Żydzi z Afryki Północnej i innych krajów Bliskiego Wschodu; w latach 90. kuchnię izraelską wzbogacili też imigranci z byłego ZSRR.
Czarno-biała fotografia. Chodnikiem idą dwie kobiety i dziewczynka. Niosą naczynia z jedzeniem.

Nowi imigranci niosą produkty na śniadanie

Bet Olim Ahuza, Hajfa, 1949.
ANU – Museum of the Jewish People, Tel Awiw
Czarno-biała fotografia. Wnętrze dużej sali wypełnionej ludźmi siedzącymi przy stołach. Na stołach talerze. Mężczyzna serwuje siedzącym jedzenie.

Mężczyzna serwujący jedzenie w stołówce komunalnej

Kibuc Hanita, Izrael, 1937.
ANU – Museum of the Jewish People, Tel Awiw

Nowa kultura

Ruch syjonistyczny, masowe migracje Żydów do Palestyny i wreszcie powstanie państwa Izrael w 1948 roku przyczyniły się do rozwoju izraelskiej kultury. Na poziomie ideologicznym była ona kształtowana w opozycji do tradycji aszkenazyjskiej diaspory, skąd pochodziło wielu twórców nowego państwa. Zbudowano etos prostego, kibucowego życia dostosowanego do miejscowego śródziemnomorskiego klimatu. Dzisiejszy Izrael, choć ma charakter państwa narodowego, jest wielokulturową mieszanką współtworzoną przez ludzi przybyłych z różnych zakątków świata, z silnymi wpływami z Bliskiego Wschodu.
Czarno-biała fotografia. Czterech mężczyzn i kobieta przy zastawionym stole. Mężczyźni w żydowskich czapkach.

Żydzi mizrachijscy podczas posiłku

Na stole stoją popularne dania Żydów z Buchary, przede wszystkim wielka taca z ryżem, marchwią i mięsem. Jerozolima, lata 30. XX w.
ANU – Museum of the Jewish People, Tel Awiw
Zobacz powiązane obiekty
Żydzi mizrachijscy podczas posiłku
Czarno-biała fotografia. Dwóch chłopców niesie jedzenie na tacach.

Dystrybucja jedzenia w obozie przejściowym dla uchodźców

Izrael, wczesne lata 50. XX w.
ANU – Museum of the Jewish People, Tel Awiw
Czarno-biała fotografia. Siedmioro dzieci przy stole. Na nim talerze i naczycia. Jeden chłopiec nalewa zupę z miski.

Dzieci podczas posiłku w kibucu

Gesher Haziv, lata 50. XX w.
ANU – Museum of the Jewish People, Tel Awiw
Czarno-biała fotografia.Stragan. Na straganie naczynia i jedzenie. Kobieta przekłada jedzenie dużą łyżką.

Kobieta sprzedająca falafele na ulicznym straganie

Beer Szewa, lata 50. XX w.
ANU – Museum of the Jewish People, Tel Awiw
Czarno-białą fotografia wnętrza sklepu. Wypełnione półki. Kolejka przy ladzie. Z sufitu zwisają duże kiście bananów.

Co-op (kolektywny sklep spożywczy)

Kirjat Gat, lata 60. XX w.
ANU – Museum of the Jewish People, Tel Awiw
Zobacz powiązane obiekty
Co-op (kolektywny sklep spożywczy)
Wysoka ciemna lada sklepu lub restauracji. Na niej niska szklana witryna z daniami. Za ladą kobieta.

Restauracja na Shenkin Street, Tel Awiw

Fot. Michał Kulisiewcz, 2019.
Zbiory prywatne

Kultura barów i restauracji

Współczesna kultura kulinarna w Izraelu to kultura barów i restauracji. Kuchnia, pomimo wielokulturowych wpływów, którym ulega, pozostaje prosta: jada się zdrowo, świeżo, lekko, ważnym składnikiem posiłków są warzywa. Choć jedzenie w izraelskich restauracjach i barach nie zawsze jest koszerne, pewne elementy tradycji są zachowane – nie spożywa się wieprzowiny ani krwi, podczas święta Pesach wiele restauracji w całym kraju nie serwuje zakwaszonego pieczywa, tylko macę. Jednym ze współczesnych trendów jest też szukanie korzeni kuchni izraelskiej w Biblii.

Jesteśmy „jedzącym narodem”

Gil Hovav, autor popularnych programów kulinarnych, prawnuk twórcy współczesnego języka hebrajskiego Eliezera Ben Jehudy, opowiada o kuchni izraelskiej.

Sklepy, stragany i kawiarnie na bazarze
Machane Jehuda w Jerozolimie, 2016 - 2021

Fot. Katarzyna Winek / Anna Dybała-Pacholak

Restauracje i bary uliczne, Tel Awiw – Jafa

Fot. Katarzyna Winek
Stoisko z chałwami. Chałwy przypominają okrągłe małe torty. Każda jest udekorowana kolorową posypką.

Stoisko z chałwą na bazarze Machane Jehuda w Jerozolimie

Fot. Katarzyna Winek, 2021.
Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Warszawa

Hummus

Hummus, czyli gęsta pasta przyrządzana z przetartych nasion ciecierzycy, soku z cytryny, czosnku i tahini (pasty sezamowej) obecnie jest daniem najbardziej kojarzonym z kuchnią izraelską. Podawany z chlebem pita lub jako dodatek do innych dań, może zawierać też dodatki, takie jak np. kumin, natka pietruszki czy sumak. Nazwa pochodzi z języka arabskiego i oznacza „ciecierzycę” a sam hummus popularny jest na całym Bliskim Wschodzie oraz w Afryce Północnej. Uważany jest za danie narodowe zarówno przez Arabów, jak i Izraelczyków.
Zwiedzaj dalej
Nowoczesność
Polska dziś
PRZEWIJAJ
lub PRZECIĄGAJ
by iść dalej
używamy cookies!